Behandeling van endometriose

Baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder

  • Specialisme of afdeling Gynaecologie
  • Openingstijden
    Maandag t/m vrijdag van 8.30 tot 16.30 uur
  • Afspraak maken? Vragen? (0592) 32 52 70
  • Wachttijd
    Informeer bij de polikliniek

In het kort

Endometriose is baarmoederslijmvlies (endometrium) dat buiten de baarmoederholte aanwezig is, bijvoorbeeld in de buikholte, in de eierstokken of in de wand van de endeldarm. Dit kan klachten geven zoals hevige menstruatiepijn, verminderde vruchtbaarheid en pijn bij het vrijen. Een behandeling begint altijd met pijnstillers, zo nodig vindt er een hormoonbehandeling plaats. Bij zeer hevige klachten kan een operatie noodzakelijk zijn.

Wat is het?

Endometriose is baarmoederslijmvlies dat buiten de baarmoederholte aanwezig is, bijvoorbeeld in de buikholte, in de eierstokken of in de wand van de endeldarm. Dit hoeft geen klachten te geven, maar dat kan wel. Voorkomende klachten zijn onder andere hevige menstruatiepijn, verminderde vruchtbaarheid en pijn bij het vrijen.

Welke klachten zich voordoen en hoe hevig ze zijn, hangt samen met de plaats(en) waar het baarmoederslijmvlies zich bevindt. Endometriose wordt pas behandeld als er u er last van hebt. Een behandeling begint altijd met pijnstillers, zo nodig vindt er een hormoonbehandeling plaats. Bij zeer hevige klachten kan een operatie noodzakelijk zijn.

In de vruchtbare jaren

Endometriose komt alleen voor in de vruchtbare jaren, de periode dus dat u menstrueert. Van alle vrouwen die menstrueren, heeft ongeveer twintig procent ndometriose.

Bij een lichte vorm van endometriose hebt u een goede kans om spontaan zwanger te worden. Hebt u ernstige endometriose en wilt u graag zwanger worden, dan kan eventueel intra-uteriene inseminatie (IUI) of in vitro fertilisatie (IVF) worden overwogen. Bij IUI brengt de gynaecoloog rechtstreeks sperma in de baarmoeder. Bij IVF, ook wel ‘reageerbuisbevruchting’ genoemd, worden sperma en eicellen in het laboratorium samengevoegd en daarna in de baarmoeder geplaatst.

Hoe komt het?

Hoe endometriose ontstaat, is niet precies bekend. Bij de meeste vrouwen komt er bij een menstruatie een beetje bloed (met cellen van het baarmoederslijmvlies) via de eileiders in de buikholte. Over het algemeen wordt dit bloed door het lichaam ‘opgeruimd’, maar soms blijven er cellen achter, waaruit endometriose kan ontstaan. Het is eveneens mogelijk dat cellen van het baarmoederslijmvlies zich via lymfevaten door het lichaam verspreiden. Ook omgevingsfactoren, zoals bepaalde voedingsstoffen, kunnen invloed hebben op de ontwikkeling van endometriose. Verder speelt erfelijke aanleg een rol.

Erfelijke aanleg speelt een rol bij endometriose. Als u een moeder of zus hebt met endometriose, is de kans groter dat u zelf ook endometriose krijgt. Dit geldt ook als u vroeg begonnen bent met menstrueren en laat stopt, als u door een korte cyclus vaker menstrueert en als u niet of minder vaak zwanger bent geweest. 

Klachten

De klachten bij endometriose kunnen erg verschillend zijn. Dit geldt zowel voor de soort klacht als de hevigheid van de klacht. Ook kunnen klachten in de loop van de tijd veranderen. Algemene klachten bij endometriose zijn moeheid en lage rugpijn. Daarnaast zijn er klachten die samenhangen met de plaats(en) waar de endometriose zich bevindt.

Pijn tijdens de menstruatie

Bij endometriose kunt u bij het ouder worden steeds meer last hebben van menstruatiepijn. De pijn begint eerder en houdt langer aan, zodat de pijn op den duur chronisch kan worden. Ook kan de pijn zo hevig zijn dat u uw normale bezigheden niet kunt uitvoeren.

Pijn bij het vrijen

Als er sprake is van endometriose in of op de eierstokken, tussen de endeldarm en de baarmoeder of tussen de blaas en de baarmoeder, kunt u daar last van hebben bij het vrijen. U kunt dan diep in de buik of in de schede pijn voelen.

Problemen bij de ontlasting

Door endometriose in de wand van de endeldarm kunt uw moeite hebben met uw ontlasting. U kunt last hebben van diarree of juist van obstipatie en het kan pijn doen. Ook kunt u bloed in uw ontlasting hebben.

Problemen bij het plassen

Als de endometriose op of in de blaas zit, kunt u pijn hebben bij het plassen of vaker aandrang hebben dan normaal. Ook kan de urine wat bloederig zijn.

Verminderde vruchtbaarheid

Door endometriose kan de kans op een spontane zwangerschap kleiner worden. Drie op de tien vrouwen met verminderde vruchtbaarheid heeft endometriose.

Onderzoek

Inwendig gynaecologisch onderzoek

Inwendig gynaecologisch onderzoek kan het beste worden gedaan tijdens de menstruatie. Bij dit onderzoek bekijkt de gynaecoloog met behulp van een spreider (speculum) de schede en de baarmoedermond en voelt aan de baarmoeder, de eileiders en de eierstokken. Op deze manier is het mogelijk om endometriose in de top van de schede te ontdekken. Ook endometriose tussen de endeldarm en de achterkant van de baarmoeder is soms voelbaar. Endome-triose aan de ophangbanden van de baarmoeder of in een van de eierstokken kan door inwendig onderzoek eveneens aan het licht komen.
Soms doet de gynaecoloog ook inwendig onderzoek met een vinger in de anus (rectaal toucher). Hiermee kan endometriose tussen de endeldarm en baarmoeder worden ontdekt.

Echoscopisch onderzoek

Bij echoscopisch onderzoek gaat de gynaecoloog met een echo-apparaatje over uw buik, terwijl via een monitor opnamen te zien zijn. Bij dit onderzoek worden lichte vormen van endometriose niet zichtbaar, maar ernstige vormen van endometriose, met name in de eierstokken, soms wel.

MRI

Bij MRI wordt gebruikgemaakt van elektromagnetische stralen. Hiermee kunnen opnamen worden gemaakt van doorsneden van het lichaam. MRI wordt vooral toegepast als er mogelijk sprake is van endometriose in de wand van de endeldarm.

Bloedonderzoek

Bij endometriose kan de bezinking van het bloed (BSE) een verhoogde waarde hebben. Dit komt door de ontsteking die endometriose kan veroorzaken. Soms is ook het CA-125 verhoogd. Dit is een merkstof die bij endometriose aangeeft in welke mate de eierstokken of het buikvlies geprikkeld zijn.

Kijkoperatie

Om zeker te weten of u endometriose hebt, kan de gynaecoloog een kijkoperatie (laparoscopie) adviseren. Meestal wordt er dan een stukje weefsel weggenomen (biopsie) voor nader onderzoek.

Behandeling

Als u weinig of geen klachten hebt, hoeft endometriose niet te worden behandeld. Omdat niet is te voorspellen hoe endometriose zich ontwikkelt, kan afwachten in dat geval een goede keuze zijn. In het algemeen geldt dat een gezonde levensstijl met voldoende beweging en goede voeding een gunstige invloed heeft op uw klachten. Als bij het vrijen uw klachten door bepaalde bewegingen verergeren, kunt u daar misschien rekening mee houden.

Als u pijn of andere klachten hebt door de endometriose, of u wilt graag zwanger worden, dan kan worden gekozen voor een medische behandeling. Meestal wordt gestart met pijnstillers. Als deze onvoldoende helpen, kan een hormoonbehandeling worden overwogen. Soms is een operatie nodig. Een combinatie van verschillende behandelingen wordt ook toegepast.

Pijnstillers

Bij menstruatiepijn kunnen pijnstillers veel verlichting brengen. De gynaeco-loog kan u diclofenac, ibuprofen, advil of naproxen (prostaglandine-synthetase-remmers) voorschrijven. De medicijnen kunnen het beste worden ingenomen een dag vóórdat de menstruatiepijn begint. Wanneer u deze pijnstillers tijdens de eisprong inneemt, kan de eisprong eventueel worden tegengehouden.

Hormonen

Een behandeling met hormonen zorgt ervoor dat u niet menstrueert: het baarmoederslijmvlies wordt niet dikker en wordt niet afgestoten, waardoor de endometriose in een rustigere fase komt. Het werkt als een soort voorbehoedsmiddel; de kans op een zwangerschap is hiermee vrijwel uitgesloten. Deze behandeling heeft vooral effect bij lichte vormen van endometriose.

Een behandeling met hormonen kan bestaan uit een anticonceptiepil, continue toediening van progesteron of LH-RH-agonisten.

  • Anticonceptiepil
    Gebruik van de anticonceptiepil maakt de menstruatie vaak minder hevig en minder pijnlijk. Soms is het verstandig om de pil door te blijven slikken, zodat er helemaal geen bloeding optreedt.
  • Continue toediening progesteron
    Als u niet meer wilt menstrueren, kunt u ervoor kiezen continu progesteron te gebruiken. Dit kan met tabletten (Orgametril, Duphaston) of door middel van een injectie in een spier, de zgn. prikpil (Depo-Provera). Houdt u er rekening mee dat er doorbraakbloedingen kunnen optreden en dat u vocht kunt vasthouden.
  • GnRH-agonisten of LH-RH-agonisten
    GnRH- of LH-RH-agonisten zijn hormonen waarmee de menopauze, de periode na de laatste menstruatie, wordt nagebootst. U kunt ze toedienen via een injectie in de spier, als neusspray of in de vorm van een staafje net onder de huid. Deze medicijnen mag u in principe niet langer dan een half jaar gebruiken, omdat hierdoor botontkalking kan optreden. Als de behandeling toch langer duurt dan een half jaar, kunt u er oestrogenen bij gebruiken om botontkalking tegen te gaan. GnRH- of LH-RH-agonisten kunnen als bijwerking hebben dat u last krijgt van opvliegers of een droge schede.

Een operatie

Als pijnstillers en hormonen niet het gewenste resultaat hebben, kan een operatie worden overwogen. Dit kan een kijkoperatie zijn of een buikoperatie. Tijdens de operatie kan de endometriose worden weggesneden of weggebrand. Hoe meer endometriose wordt verwijderd, hoe kleiner de kans dat de endome-triose terugkomt. De kans op complicaties neemt dan wel toe. De gynaecoloog zal de voor- en nadelen van een operatie met u bespreken. Om te voorkomen dat de endometriose terugkomt, kan het na de operatie verstandig zijn om hormonen te gebruiken.

 

Uw mening telt

Een compliment, tip of klacht

Wij vinden het belangrijk dat u tevreden bent over onze zorg en dienstverlening. Hebt u een compliment, een tip of een klacht? Wij horen het graag. U kunt het volgende doen:

  • Vertel het direct aan degene die er verantwoordelijk voor is.
  • Bel of schrijf onze ombudsfunctionaris.
  • Vul het formulier in dat u kunt vinden op de webpagina Uw mening telt! Hier vindt u ook meer informatie over de klachtenprocedure en uw rechten als patiënt.

De ombudsfunctionaris

  • e-mail: ombudsfunctionaris@wza.nl
  • telefoon: (0592) 32 56 24/32 55 55 (maandag t/m donderdag)
  • postadres: WZA t.a.v. de ombudsfunctionaris, postbus 30.001, 9400 RA Assen

 

gynae23 - juni 2016