GBS (Groep B streptokokken) en zwangerschap

Ouder en Kind-centrum

  • Specialisme of afdeling Verloskunde
  • Openingstijden
    Maandag t/m vrijdag van 8.00 tot 16.30 uur
  • Afspraak maken? Vragen? De afdeling Verloskunde (0592) 32 50 90. De afdeling Verloskunde is 24 uur per dag, 7 dagen per week bereikbaar

In het kort

GBS is een afkorting van Groep B streptokokken. Dit zijn bacteriën die bij veel mannen en vrouwen in de darmen zitten. Pasgeboren baby’s kunnen ernstig ziek worden van een GBS bacterie. Om dit te voorkomen bespreken we tijdens de zwangerschap of het nodig is om te onderzoeken of u besmet bent met Groep B streptokokken.

Wat zijn GBS - Groep B Streptokokken?

Groep B streptokokken (GBS) zijn bacteriën die bij veel mannen en vrouwen in de darmen zitten. Deze bacteriën zijn soms aanwezig, maar op andere momenten niet. Bij ongeveer 1 op de 5 (20%) zwangere vrouwen is deze bacterie aanwezig. Meestal merkt u er niets van wanneer u GBS hebt. Als uit een GBS-test blijkt dat een zwangere vrouw deze bacteriën heeft, wordt vaak gezegd dat zij 'GBS-positief' is, of dat er sprake is van een 'GBS-kolonisatie'.

Er zal bij u gekeken worden of GBS aanwezig zijn, omdat deze bacteriën problemen kunnen veroorzaken tijdens de zwangerschap en bij uw pasgeboren baby. GBS zitten meestal in de darmen maar kunnen zich verplaatsen naar andere delen van het lichaam. Soms zijn ze terug te vinden in de vagina en/of de urine. Vanuit de vagina kunnen GBS zich omhoog verplaatsen naar de baarmoeder.

Welke problemen kunnen GBS veroorzaken?

Problemen bij de zwangere

Het is goed mogelijk dat u GBS in uw lichaam hebt zonder dat u hier iets van merkt, ook niet tijdens de zwangerschap. Bij sommige vrouwen geven GBS helaas wel problemen. Wanneer er een grote hoeveelheid GBS in uw blaas zit, kan dit een blaasontsteking veroorzaken. Als u het niet op tijd merkt en behandelt, kan de blaasontsteking zich verder ontwikkelen tot een nier(bekken)ontsteking.

Als de GBS zich naar de baarmoeder verspreiden, kunnen ze een ontsteking veroorzaken van de vliezen en/of het vruchtwater. Na de bevalling kan de GBS ook in de baarmoeder een ontsteking veroorzaken.

Problemen bij de baby

Als u zwanger bent en GBS hebt, en u wordt hier niet voor behandeld, dan is de kans 50% dat u de GBS doorgeeft aan uw baby. Van de 100 baby’s die de GBS van hun moeder meekrijgen, worden er ongeveer 1 of 2 daadwerkelijk ziek van GBS. Deze pasgeboren baby’s kunnen hele ernstige ziektes ontwikkelen zoals een bloedvergiftiging (sepsis) of een longontsteking (pneumonie). Heel soms kan de baby een hersenvliesontsteking (meningitis) krijgen en hieraan overlijden.

Om deze ernstige GBS-ziektes bij pasgeborenen te voorkomen, bespreken we met u als zwangere de mogelijkheden van besmetting en de mogelijkheden van behandeling.

Hoe raakt mijn baby besmet met GBS?

Er zijn verschillende momenten waarop een baby besmet kan raken met GBS.

In de baarmoeder

GBS in de vagina kunnen zich verspreiden naar de baarmoeder. Wanneer de vliezen breken kunnen de bacteriën zich via het vruchtwater verplaatsen naar de baby. De vliezen hoeven niet altijd gebroken te zijn. Soms gaan GBS ook door de vliezen heen het vruchtwater in.

Tekening van een baby in de baarmoeder

Tijdens de bevalling

Als een zwangere GBS-positief is en de bacterie in de vagina zitten, kan de bacterie overgedragen worden op de baby. Dit gebeurt op het moment dat de baby door het geboortekanaal gaat.

Tekening van een bevalling

Na de bevalling

Heel soms krijgt de baby de bacterie van u of van iemand anders die GBS heeft. Meestal gebeurt dit via de handen. Het is mogelijk dat de baby kan dan niet gelijk ziek wordt, maar pas tussen de 7e dag na de bevalling en de eerste 12 weken ziekteverschijnselen heeft.

Antibiotica om GBS-ziekte te voorkomen

Wanneer er één of meer risicofactoren zijn, dan is het verstandig antibiotica (penicilline) te geven tijdens de bevalling. Dit om GBS-ziekte bij de pasgeboren baby te voorkomen. De vrouw krijgt de antibiotica via een infuus in de arm. Uw verloskundige en arts weten wanneer u antibiotica moet krijgen.

Na de geboorte wordt uw baby altijd nog een aantal uren extra in de gaten gehouden. Ook wordt uw baby nog door een kinderarts onderzocht. Soms, maar niet altijd, moet uw baby na de geboorte doorgaan met antibiotica. De kinderarts zal dit met u bespreken.

Onderzoek naar GBS (kweek)

In Nederland wordt niet standaard bij iedere zwangere vrouw een kweek afgenomen om te kijken of ze de GBS heeft. In sommige andere landen wordt dit wel gedaan, daar wordt dan ook veel vaker antibiotica gegeven. Dat kan ook weer nadelen hebben. In Nederland wordt een kweek voor GBS-dragerschap afgenomen bij de volgende vrouwen:

  • bij dreigende vroeggeboorte
  • bij meer dan 18-24 uur gebroken vliezen
  • bij tekenen van infectie tijdens de bevalling (bijvoorbeeld koorts van de vrouw)
  • soms bij vrouwen die een eerder kind hadden met GBS ziekte.

Wat zijn antibiotica?

Antibiotica zijn geneesmiddelen. Sommige antibiotica zorgen ervoor dat bacteriën niet verder kunnen groeien en zich niet verder kunnen verspreiden. Andere antibiotica doden bacteriën.

Penicilline

De meeste zwangere vrouwen met GBS krijgen penicilline, dit is een bepaald soort antibioticum. Sommige mensen zijn allergisch voor penicilline. Als u ooit een allergische reactie hebt gehad op antibiotica dan is het belangrijk dat u dit tegen uw arts/verloskundige zegt. Als u een lichte allergische reactie had, bijvoorbeeld huiduitslag en lichte jeuk dan is dit niet heel erg. Als u een ernstige allergische reactie hebt gehad, bijvoorbeeld moeite met ademhalen, een opgezwollen gezicht en uitslag met bultjes en hevige jeuk dan is het belangrijk dat u een ander soort antibioticum krijgt.

Voor- en nadelen van antibiotica

Voordelen

In de jaren ’70 van de vorige eeuw bleek dat GBS een van de grootste oorzaken was van ernstige ziektes en doodsoorzaken bij pasgeborenen. Vanaf het moment dat vrouwen antibiotica kregen tijdens de bevalling is het aantal ziektes en sterfte door GBS gedaald.

Nadelen

Er is een aantal nadelen aan het toedienen van antibiotica bij zwangere vrouwen met GBS.
Om bij 1 pasgeboren baby een GBS-ziekte te voorkomen, moeten ongeveer 1000 zwangere vrouwen die GBS-positief zijn, antibiotica krijgen tijdens hun bevalling. Dit grote gebruik van antibiotica leidt er toe dat GBS resistent wordt tegen bepaalde antibiotica. Resistent betekent dat het antibioticum langzaamaan zijn werking verliest. Ze kunnen de GBS dus niet meer doden of verwijderen.

Een ander nadeel is dat sommige zwangere vrouwen allergisch zijn voor penicilline zonder dat zij dit weten. Wanneer we dan penicilline geven kunnen zij een allergische reactie krijgen. Dit kan een milde allergische reactie zijn zoals huiduitslag en een beetje jeuk.

Andere zwangere vrouwen kunnen een ernstige allergische reactie krijgen zoals moeite met ademhalen, een opgezwollen gezicht, uitslag met bultjes en hevige jeuk. Een ernstige allergische reactie is gevaarlijk. In het ziekenhuis weten we gelukkig goed wat we op zo’n moment moeten doen.

GBS-ziekte bij een pasgeboren baby

Een baby kan langzaam of soms heel snel ziek worden. Een infectie kunt u herkennen aan : 

  • De baby heeft een grauwe kleur.
  • De baby laat ander gedrag zien. Huilt bijvoorbeeld ontroostbaar, is lusteloos of drinkt slecht.
  • De baby heeft een te lage (lager dan 36°C) of te hoge (hoger dan 38°C) lichaamstemperatuur.
  • De baby ademt snel of kreunend, waarbij de neusvleugels bewegen.

Een GBS infectie bij een pasgeboren baby is een zeldzame maar ernstige ziekte. Deze klachten worden bij een baby gezien als alarmsignalen. Het kan zijn dat ze pas zichtbaar worden wanneer u na de bevalling alweer thuis bent met uw baby.

Als u deze signalen ziet dan is het belangrijk dat u snel contact opneemt met uw verloskundige. Dit is de verloskundige die bij u thuis de kraamcontroles doet. Zij zal weten dat uw baby een kans op infectie heeft en anders kunt u haar dat vertellen.

Het verloop van de GBS-ziekte

Het kan zijn dat u al binnen 24 uur merkt dat uw baby ziek is. 

Wat voor een GBS-ziekte uw kind zal ontwikkelen verschilt per baby. Sommige baby’s ontwikkelen bloedvergiftiging (sepsis). Dit betekent dat de GBS in het bloed van de baby terecht zijn gekomen. De bacterie kan dan via het bloed in andere organen komen, en daar een ontsteking veroorzaken. Soms gaan de GBS via het bloed naar de hersenen waar ze een ontsteking van de hersenvliezen kunnen veroorzaken. Bij andere baby’s veroorzaken de GBS een longontsteking (pneumonie). Het komt ook voor dat een combinatie van deze GBS-ziektes wordt gevonden bij een baby.

Vroeg neonatale GBS-ziekte

Als een GBS-ziekte wordt ontdekt bij een baby tijdens de eerste 6 dagen, spreken we vaak van een 'vroeg neonatale GBS-ziekte'.

 

Laat neonatale GBS-ziekte

Baby's kunnen ook op een later moment een GBS-ziekte krijgen. Deze GBS-ziektes verschijnen tussen de 7e dag na de bevalling en de eerste 12 weken. Deze GBS-ziektes noemt men dan vaak een 'laat neonatale GBS-ziekte'. Deze GBS-ziektes zijn ongeveer hetzelfde als de GBS-ziektes net na de geboorte.

Wanneer een baby een latere GBS-ziekte krijgt heeft hij wel meer kans op een hersenvliesontsteking. De late GBS-ziektes kunnen we niet voorkomen door het toedienen van antibiotica tijdens de bevalling aan de moeder. Baby’s die de late vorm van GBS-ziekte krijgen, zijn meestal later met de GBS in contact gekomen en niet tijdens de bevalling. Deze baby’s komen vaak in contact met GBS doordat een ander familielid met GBS hen aanraakt en het dan aan de baby doorgeeft. Daarom heeft de antibioticabehandeling bij de moeder hier geen effect.

De gevolgen van een GBS-ziekte voor een baby

De gevolgen van een bloedvergiftiging, een longontsteking en een hersenvliesontsteking bij een baby zijn zeer verschillend. Sommige kinderen kunnen hieraan overlijden, andere kinderen hebben later bijvoorbeeld last van blind- of doofheid, epilepsie, spasticiteit, verlammingsverschijnselen of een ontwikkelingsachterstand. De mate hiervan is bij ieder kind verschillend.

De behandeling van GBS-ziekte

Na de geboorte kan de kinderarts besluiten om uw baby antibiotica te geven. Dat gebeurt wanneer de kans op infectie heel hoog is of als er al tekenen van infectie zijn. Bent u alweer thuis en uw pasgeboren baby is ziek, dan wordt het bijna altijd opgenomen in het ziekenhuis. Na onderzoek volgt meestal een behandeling met antibiotica. Deze behandeling duurt minstens 36-48 uur maar kan ook langer zijn.

In de ergste gevallen treedt er een bloedvergiftiging op, een hersenvliesontsteking of longontsteking. Dan  behandelen we uw baby 2 tot 3 weken met antibiotica.

Vragen?

Wij vinden het belangrijk dat u goed begrijpt wat er aan de hand is. Hebt u vragen over GBS of maakt u zich zorgen? Neem dan contact op met een medewerker van het Ouder en Kind-centrum. U kunt hen op verschillende manieren bereiken.

  • U kunt uw vraag stellen via de BeterDichtbij-app. U krijgt zo snel mogelijk antwoord, in ieder geval binnen drie werkdagen. Let op: u kunt pas een appje sturen als een medewerker van de polikliniek in de BeterDichtbij app een gesprek voor u heeft aangemaakt.
  • U kunt uw vraag stellen via MijnWZA (uw digitale dossier). U krijgt zo snel mogelijk antwoord, in ieder geval binnen drie werkdagen.
  • U kunt bellen naar de polikliniek Verloskunde. De medewerkers zijn dag en nacht bereikbaar, telefoonnummer (0592) 32 50 90.

Is het dringend?

Hebt u een dringende vraag, dan is het altijd het beste om te bellen!

 

Verloskundig samenwerkingsverband (VSV)

Gynaecologen en verloskundigen uit het ziekenhuis, de eerstelijns verloskundigen en kraamzorg in de regio hebben al jaren een verloskundig samenwerkingsverband (VSV). Alle voorlichtingsactiviteiten, zoals het maken van deze tekst, doen we samen.

verlos17 - oktober 2020