Chemotherapie

Bij chemotherapie krijgt u medicijnen volgens een vast schema in een bepaalde periode. Dit noemen we een chemokuur. Een behandeling bestaat meestal uit een aantal kuren.

Afhankelijk van uw situatie krijgt u de medicijnen via een infuus, injecties, tabletten of capsules. Als u medicijnen krijgt via een infuus of injectie, dan gaat u hiervoor naar het Dagcentrum van het WZA.

Chemotherapie heeft ook invloed op gezonde cellen. Daarom heeft u na een chemokuur meestal een rustperiode van een paar dagen of weken. In deze rustperiode kunnen uw gezonde cellen herstellen. Na de rustperiode kijken we of en wanneer u de volgende chemokuur kunt krijgen.

Het is lastig te zeggen hoeveel en welke bijwerkingen u krijgt door de chemotherapie. Dit hangt af van de soort behandeling en of u ook andere medicijnen moet gebruiken.

Uw behandelend arts bespreekt van tevoren de meest voorkomende bijwerkingen met u. De oncologieverpleegkundige licht de bijwerkingen extra toe als u uitleg krijgt over de chemokuur. 

Contact opnemen

Krijgt u tijdens de chemokuur klachten? Meld dit dan bij uw behandelend arts of de oncologieverpleegkundigen (zie 'Vragen?'). Het kan zijn dat de dosering dan wordt aangepast, dat de behandeling tijdelijk wordt gestopt of dat u andere medicijnen krijgt.  

Bijwerkingen van uw chemotherapie

Als u meer wilt weten over de mogelijke bijwerkingen van de chemotherapie die u volgt, kunt u de website www.bijwerkingenbijkanker.nl raadplegen.

Vertel uw behandelend arts welke medicijnen en zelfzorgmedicijnen u gebruikt. Verandert er iets? Geef dit dan door aan de Wilhelmina Apotheek, tel (0592) 32 54 24.  

Het is heel belangrijk dat uw behandelend arts en de apotheek weten welke medicijnen u gebruikt. Dit helpt hen om te bepalen of u deze medicijnen kunt blijven gebruiken tijdens de chemotherapie. Het kan zijn dat u tijdelijk met bepaalde medicijnen moet stoppen. 

Rijvaardigheid

Krijgt u metoclopramide of clemastine? Deze medicijnen beïnvloeden de rijvaardigheid. Bestuur geen voertuigen op de dag dat u deze medicijnen gebruikt.  

Als u goed en gezond eet, helpt dit om de behandeling beter te doorstaan en draagt het bij aan uw herstel. Zorg ervoor dat u geen lege maag hebt. Dit is ook om misselijkheid te voorkomen. Voelt u zich toch misselijk? Dan kunnen cola, ginger ale en gemberthee helpen tegen deze klachten.  

Zorg er ook voor dat u dagelijks 1,5 tot 2 liter vocht binnenkrijgt.

Eet en drink deze producten niet

• Eet en drink tijdens de kuur geen producten die grapefruit, mineola of pompelmoes bevatten.
• Krijgt u een kuur met Oxaliplatine, Carboplatine, Irinotecan of Cisplatine? Gebruik dan geen visoliesupplementen op de dag vóór de kuur, de dag van de kuur en de dag na de kuur.  

Valt u af?

Chemotherapie kan ervoor zorgen dat u last krijgt van verschillende maag- en darmklachten. 

Diarree

As u last hebt van diarree (waterdunne poep) dan is het belangrijk dat u voorkomt dat u uitdroogt. Drink daarom minstens 2 liter vocht per dag en drink bouillon, ORS of sportdrank. 

Neem zo snel mogelijk contact op met de oncologieverpleegkundigen (zie 'Vragen?') als u:

• Dagelijks minstens 3 tot 4 keer waterdunne ontlasting hebt en u hier al 5 dagen achter elkaar last van heeft. 
• In 1 dag tijd 8 keer of vaker waterdunne ontlasting heeft gehad.   

Verstopping

Door morfine of medicijnen tegen misselijkheid kunt u last krijgen van verstopping (obstipatie). Bij verstopping gaat poepen moeilijk. 

Het advies is om elke dag 2 liter vocht te drinken, vezelrijk te eten en te bewegen. U kunt ook Macrogol of Lactulose gebruiken tegen de obstipatie.

Door de behandeling kunnen zenuwcellen beschadigen, dit noemen we ook wel neuropathie. U kunt dan last krijgen van:

• Pijn.
• Tintelingen.
• Doofheid en een branderig gevoel in handen en voeten.

Hoe eerder deze klachten worden aangepakt, des te kleiner is de kans op blijvende schade. De klachten verdwijnen meestal binnen enkele maanden. Maar het kan ook een jaar duren. In sommige gevallen gaan de klachten niet meer weg.  

Meld het!

Hebt u last van een van deze klachten? Meld dit bij uw specialist of de oncologieverpleegkundige voor de start van de volgende chemokuur. 

Bij sommige kuren kunt u last krijgen het hand- en voetsyndroom. Dit kan zorgen voor de volgende klachten aan de handpalmen en voetzolen:

• roodheid
• zwelling
• schilferende of vervellende huid
• blaren
• kloofjes
• branderig gevoel
• jeuk

Krijgt u hier last van? Dan kan het helpen om: 

• Uw handen en voeten meerdere keren per dag in te vetten met een hydraterende crème. Vermijd stevig wrijven. Last van kloven? Ook op de kloven kunt u dezelfde crème smeren.  
• Druk op de voeten te vermijden. Wissel regelmatig van schoenen. Draag geen hoge hakken. 
• Hitte te vermijden. Douche zo kort en koel mogelijk. 

Let op: Bij het hand- en voetsyndroom kan ook de vingerafdruk verdwijnen. Houd hier rekening mee met bijvoorbeeld de ontgrendeling van uw telefoon en het aanvragen van paspoorten. 

Hebt u last van een droge huid? Dan raden we aan dat u regelmatig uw huid insmeert met een hydraterende crème, zonder alcohol en parfum. 

Zonlicht 

Door de chemotherapie kan uw huid sneller verbranden. Dit kan leiden tot ongewenste verkleuringen. Daarom gelden de volgende adviezen:

• Vermijd veel zonlicht. U mag wel gewoon naar buiten, maar ga niet onbeschermd zonnen.
• Draag eventueel iets op uw hoofd tegen de zon.
• Ga niet onder de zonnebank. 
• Gebruik zonnebrandcrème met een goede beschermingsfactor.  

Bij hinderlijke huidveranderingen raden we u aan om dit met uw oncologieverpleegkundige te bespreken. De verpleegkundige kan u doorverwijzen naar een dermatoloog (huidarts) als dit nodig is. 

Door de behandeling kunnen uw nagels langzamer groeien, breekbaar worden en gemakkelijk scheuren of slijten. Ook kunnen uw nagels van kleur veranderen. Meestal ontstaat dit een aantal weken nadat u met de behandeling bent begonnen.  

Ontsteking

Een andere vervelende bijwerking van chemotherapie is nagelriemontsteking. De huid rondom de nagel is dan rood en gezwollen. Hebt u hier last van? Meld dit dan bij de oncologieverpleegkundige. 

Na de chemokuur zullen de nagels zich langzaam herstellen. Dat kan wel een paar maanden tot 1 jaar duren. 

Het is belangrijk dat u een goed verzorgd, gezond gebit hebt. We raden aan dat u voor het starten van de chemokuur naar de tandarts gaat om uw gebit te laten controleren. Als u tijdens de behandeling naar de tandarts moet, meld dan altijd dat u chemotherapie krijgt.

De volgende adviezen helpen om uw gebit in goede staat te houden tijdens de behandeling:

• Het is belangrijk het gebit en de mondslijmvliezen schoon en vochtig te houden om slijmvliesbeschadigingen te voorkomen.  
• Poets 2 tot 4 keer per dag uw tanden en kiezen met een zachte of elektrische tandenborstel en een fluoride tandpasta. Als de menthol in de tandpasta te pijnlijk is, kunt u mentholvrije tandpasta gebruiken.   
• Als poetsen (tijdelijk) niet goed mogelijk is, gebruik dan alcoholvrije mondspoeling of spray die chloorhexidine bevat.
• Spoel of spray 4 tot 6 keer per dag uw mond met water of een zoutoplossing. U maakt deze oplossing door 1 eetlepel zout door 1 liter (warm) water te roeren. Spoel ook als u net hebt gebraakt.
• Hebt u pijn? Dan kan ijswater of ijsschaafsel de pijn verlichten.
• Hebt u een gebitsprothese of gebitsframe? Laat deze 's nachts zoveel mogelijk uit. 
• Draag geen gebitsprothese als uw mondslijmvlies ontstoken is.
• Speekselvervangers kunnen klachten verlichten die veroorzaakt worden door een droge mond.

Vermoeidheid komt vaak voor bij kanker. U kunt voor, tijdens en nog lang na de behandeling last houden van vermoeidheid. Het kost tijd en energie om te herstellen.

Als u de hele tijd moe bent, is meer bewegen misschien niet het eerste waar u aan denkt. Toch kan bewegen of trainen juist helpen om vermoeidheid te verminderen. 

Bent u zo vermoeid dat u alleen nog maar in bed of op de bank kan liggen? Neem dan contact op met de oncologieverpleegkundigen (zie 'Vragen?'). 

Adviezen

Deze adviezen kunnen u helpen om fit en vitaal te blijven tijdens de behandeling: 

• Probeer elke dag 30 minuten te bewegen. 
• Neem voldoende rust, stel grenzen en verdeel uw energie.  
• Voer dagelijkse activiteiten in aangepast tempo uit.  
• Zorg voor ontspanning en afleiding. Dit kan u helpen om u goed te voelen. Inspanning veroorzaakt ook ontspanning.  
• Wees duidelijk naar uw omgeving. Leg uit dat uw vermoeidheid ervoor kan zorgen dat plannen soms op het laatste moment niet door kunnen gaan. 

Tijdens de behandeling kunt u minder zin in seks hebben. Meestal is daar geen lichamelijke oorzaak voor, maar komt het door de omstandigheden. U kunt wel behoefte hebben aan intimiteit, bijvoorbeeld dicht bij elkaar zijn, knuffelen en tegen elkaar aan liggen. 

Seks
 
Tijdens de behandeling kunt u gewoon seks hebben. Het is wel verstandig om een condoom te gebruiken in de periode dat u medicijnen krijgt en de week die daarop volgt. Het is namelijk niet bekend of en hoeveel restjes van de medicatie terechtkomen in het sperma of slijmvlies van de vagina.

Is vrijen pijnlijk geworden door een droge vagina? Dan kan een glijmiddel uitkomst bieden.

Erectieproblemen
 
Soms kunnen mannen erectieproblemen krijgen. Bijvoorbeeld door vermoeidheid als gevolg van de behandeling of de psychische gevolgen hiervan. Daarnaast hebben de medicijnen soms effect op hoeveel zin u heeft in seks. 

Vruchtbaarheid
 
Chemotherapie kan ook invloed hebben op de vruchtbaarheid. Bespreek met uw behandelend arts de gevolgen die uw behandeling kan hebben voor uw vruchtbaarheid. 

Bespreek problemen

Hebt u door de behandeling problemen gekregen op het gebied van seksualiteit? Aarzel dan niet om deze te bespreken met uw behandelend arts of de oncologieverpleegkundige. 

In de dagen na uw chemokuur verlaten kleine restjes medicatie uw lichaam. Dit gebeurt via urine, ontlasting, braaksel en zweet. Het is geen probleem om lichamelijk contact te hebben. Op het kuurschema dat u van de oncologieverpleegkundige heeft gekregen staat vermeld hoeveel dagen u voorzichtig moet zijn met uw urine, ontlasting, braaksel en zweet.  

Advies bij urine en ontlasting 

• U kunt het best zittend plassen. Dit veroorzaakt minder gespetter. 
• Spoel de wc 2 keer door en houd het deksel gesloten.
• Gebruikt u een postoel, katheter of urinaal? Leeg deze het liefst zelf. Probeer spetteren te voorkomen.  
• Vouw vuil incontinentiemateriaal dicht en doe dit in een plastic zak. De zak kan bij het normale huisvuil.  

Advies bij braaksel 

• Braak bij voorkeur in het toilet. Lukt dit niet, maak dan gebruik van een emmer of bakje.  
• Leeg de emmer of het bakje in het toilet. Probeer hierbij spetteren te voorkomen.  
• Spoel de wc 2 keer door met een gesloten deksel.

Wasgoed 

• Uw was hoeft niet apart gewassen te worden. 
• Hebt u wasgoed dat zichtbaar vies is door urine, ontlasting, braaksel of ernstig zweten? Was dit apart. 

Als andere mensen u helpen 

• Vraag mensen die u helpen om wegwerpschoenen te dragen bij het opruimen van urine, ontlasting, braaksel, incontinentiemateriaal en bijvoorbeeld sterk verontreinigde kleding of beddengoed.  
• Heeft u hulp van de thuiszorg of huishoudelijke hulp? Dan is het belangrijk dat u vertelt dat u chemotherapie krijgt.   

Wilt u de reiskosten terugvragen van de belasting of verzekering? Dan kunt u via de secretaresse van de behandelend arts of via de oncologieverpleegkundige een uitdraai krijgen van uw afspraken in het WZA. 

Als u een vraag hebt, kunt u uw vraag stellen via de BeterDichtbij-app. 

• Hebt u een dringende vraag, dan kunt u bellen met de oncologieverpleegkundigen. Zij zijn op werkdagen bereikbaar, telefoon (0592) 32 55 06.
• Hebt u een probleem of medische vraag die echt niet kan wachten en zijn de oncologieverpleegkundigen niet bereikbaar? Dan kunt u bellen met de Spoedeisende Hulp, telefoon (0592) 32 52 78.

inter68 - november 2025