Kolven

  • Specialisme of afdeling Lactatiekundigen Ouder en Kind-centrum
  • Openingstijden
    U kunt de kraamafdeling bellen tussen 8.00 en 15.30 uur.
  • Afspraak maken? Vragen? Voor het maken van een afspraak met de lactatiekundigen kunt u bellen naar de kraamafdeling (C0): (0592) 32 53 70.

In het kort

Het is niet altijd mogelijk om meteen na de geboorte borstvoeding te geven. Bijvoorbeeld omdat uw baby nog niet goed kan zuigen of omdat uw kindje in het ziekenhuis ligt en u niet voor iedere voeding naar het ziekenhuis kunt komen.

Kolven is dan een goed alternatief om de borstvoeding toch op gang te brengen en te houden.

Waarom kolven?

Borstvoeding heeft belangrijke voordelen voor de gezond­heid van uw baby. Moedermelk is namelijk beter dan welke kunstvoeding ook. Het verkleint de kans op het ontwikkelen van allergieën en bevat stoffen en cellen die de afweer versterken. Voor te vroeg geboren of zieke baby’s is deze bescherming extra belangrijk. Bovendien is moedermelk zeer licht verteerbaar en wordt daardoor door te vroeg geboren baby's beter verdragen dan kunst­voeding.

Voor een zieke of te vroeg geboren baby is het in het algemeen gemakkelijker om aan de borst te drinken als er al een goede melkproductie is. Als u niet meteen borstvoeding kunt geven, is het alternatief om (tijdelijk) te kolven. 

Er zijn twee methodes om te kolven, namelijk kolven met de hand en kolven met een apparaat. Het is belangrijk dat u kiest wat het beste bij u past. Met kolfschema's in het kolfdagboekje kunt u bijhouden hoevaak, hoelang en hoeveel u hebt gekolfd.

Het Ouder en Kind-centrum van het WZA heeft het WHO/Unicef certificaat Zorg voor Borstvoeding.

Hoe vaak?

Moedermelk wordt geproduceerd op basis van vraag en aan­bod. Om de melk­productie te stimuleren, heeft vaker kolven meer effect dan langer kolven.

  • Om de borstvoeding op gang te brengen en op peil te hou­den, kolft u net zo vaak als wanneer u uw baby aan de borst zou voeden. Dus minimaal zes keer per dag als de baby nog niet zelf drinkt.
  • Als de baby al enkele voedingen aan de borst drinkt, kolft u alleen iedere gemiste voeding.
  • Als uw baby nog niet voldoende per voeding drinkt, kan het nodig zijn om na een borstvoeding nog te kolven.

Invriezen

Als uw kindje in het ziekenhuis ligt, kan het nodig zijn om een langere tijd alle voedingen te kolven. Misschien is uw melk­productie hoger dan de hoeveelheid voeding die uw baby op dat moment nodig heeft. U kunt de gekolfde melk dan invriezen en later gebruiken. Minder kolven is niet verstandig.

De opname van uw kindje is voor u een spannende en drukke periode en het is mogelijk dat de melkproductie daardoor na verloop van tijd wat terug­loopt. Dat is normaal. Blijf wel zo vaak mogelijk kolven. De kans is groot dat de melkproductie dan weer op peil komt.

Tijdstip

Het is niet nodig om exacte tijden voor het kolven aan te houden. Kinderen drinken ook niet precies op vaste tijden. U kunt kolven wanneer het voor u het beste uitkomt, als er niet te lange pauzes tussen het kolven zitten. Misschien vindt u het handig om voor uzelf een vaste dagindeling te maken, zodat u regelmatig genoeg tijd kunt reserveren voor het kolven.

Het is aan te raden om ook ’s nachts te kolven. Het prolactinegehalte (dat wil zeggen: de hoeveelheid melkproducerend hormoon) is dan namelijk hoger, waardoor het makkelijker is om de voeding op gang te brengen.

Toeschietreflex

Om de melk te laten 'toeschieten' is het belangrijk dat de toeschietreflex goed werkt. Als de baby aan de borst ligt gaat de melk vanzelf stromen, maar bij het kolven moet de toeschietreflex meestal worden opgewekt.

U kunt de toeschietreflex op verschillende manieren stimu­leren:

  • Als u tijdens het kolven naar uw kindje kijkt (op een foto of via de monitor), kan dat helpen om de toeschietreflex te bevorderen. Misschien kunt u ook in de buurt van uw kindje kolven. U kunt dit overleggen met een verpleeg­kundige.
  • Als u voorafgaand aan het kolven vijf minuten lang warme kompressen op uw borst legt, gaat de melk vaak gemakkelijk stromen.
  • Borstmassage voor en tijdens het kolven werkt vaak heel goed. Dit kan op verschillende manieren:
    • Masseer de melkgangen en melkkliertjes door met een vlakke hand van boven af richting tepel te drukken. Maak cirkelvormige bewegingen met de vingers en concentreer de bewegingen gedurende enkele seconden op één plek voordat u naar een andere plek gaat. Ga in een ronde beweging richting tepelhof.
    • Strijk licht van de bovenkant van de borst richting tepelhof. Probeer erbij te ontspannen, aangezien ook dat bevorderend werkt op de toeschietreflex.
    • Wat ook kan helpen is gebruik te maken van de zwaartekracht door voorover te leunen en te 'schudden'.

Wat u niet moet doen

  • Knijp niet in uw borst. Dit kan een kneuzing van het borstweefsel veroor­zaken.
  • Laat uw handen niet over de borst 'glijden'.
  • Niet aan de tepel trekken. Ook dit kan beschadiging van het weefsel veroorzaken.

Hygiëne

Als u de gekolfde melk gebruikt om een te vroeg geboren of zieke baby te voeden, is hygiëne extra belangrijk om de groei van bacteriën te voorkomen. Moedermelk is door de aanwezigheid van levende witte bloed­cellen een goed houdbaar product. Helemaal als de melk onder de beste omstandigheden bewaard en vervoerd wordt.

Houdt u zich aan de volgende richtlijnen

  • Voordat u gaat kolven, moet u uw handen goed wassen met water en zeep. Om uw handen te drogen, gebruikt u in het ziekenhuis papieren handdoek­jes. Thuis is een gewone handdoek ook geschikt, op voorwaarde dat alleen uzelf uw handen daarmee afdroogt. Verder moet u iedere dag een schone handdoek nemen.
  • Als u kolft met een apparaat, moet u na gebruik de kolfset(s) schoonmaken. Dit betekent dat u de kolfset(s) ten minste één keer met koud water afspoelt en daarna met warm water. Thuis kunt u hierbij een afwasmiddel gebruiken. U kunt de kolfset(s) ook in de afwasmachine schoonmaken (zie de gebruiks­aanwijzing). In het zieken­huis reinigt u de kolfset(s) eenmaal per dag in de Avent sterilisator. Tijdens uw opname houdt u uw eigen kolfset(s).
  • Het ziekenhuis geeft u flesjes om moedermelk in te bewaren. Probeer de binnenkant van de flesjes en de binnenkant van de dop niet aan te raken.
  • Het is verstandig om uw voedingsbeha dagelijks te was­sen. Als u borstkom­pressen gebruikt, verschoon deze iedere keer na het kolven.
  • Het is niet nodig om de tepels extra te wassen voor het afkolven. Eén keer per dag douchen is voldoende.
  • Was uw borsten niet met zeep of lotion. Op de tepelhof bevinden zich kliertjes die een vettige stof afscheiden. Deze houden de tepelhof soepel en heb­ben een antisep­tische werking.

Kolven met de hand

Met de hand leren kolven is handig voor elke voedende moeder. In onver­wachte situaties waarin het niet mogelijk is om met een apparaat te kolven, kunt u altijd terugvallen op kolven met de hand. Ook als u maar af en toe kolft, is het makkelijk als u geen kolf nodig heeft.

Voordelen

Kolven met de hand heeft bovendien een aantal voordelen boven kolven met een apparaat:

  • U leert uw borsten kennen.
  • Het prolactine gehalte van het bloed, dat zorgt voor de aanmaak van moe­dermelk, is hoger als u met de hand kolft dan als u met een apparaat kolft.
  • De eerste druppels moedermelk kunt u met een lepeltje of cupje aan uw baby geven of in het mondje van uw baby afvegen.

Adviezen

Om op een goede manier te kolven, zijn de volgende advie­zen van belang:

Vooraf

  • Was uw handen van tevoren goed met water en zeep!
  • Masseer uw borsten vooraf:
    • masseer uw borsten richting tepel
    • wrijf met de hele hand
    • maak kleine cirkelvormige bewegingen met uw vingers
    • wikkel de knokkel van uw vingers af over uw borst.
  • Leg warme (natte of droge) kompressen op uw borst.

Tijdens het kolven

  • Door voorover te leunen en uw borsten te schudden bevordert u de toe­schietreflex.
  • U laat uw borst in uw hand rusten met uw vingers onder de borst en uw duim erop (C-vorm).
  • U kunt de juiste plek bepalen door de (volle) melk­kanaaltjes op het gevoel te zoeken. Uw vingers legt u er net op of iets erachter.
  • U duwt uw borst naar de ribben toe.
  • Met uw vingers en duim knijpt u uw borst samen in een ritmische beweging.
  • Regelmatig verplaatst u uw hand rond de borst.
  • Als er niet veel melk meer komt, pauzeert u even.

Kolven met een apparaat

Om het kolven soepel te laten verlopen, is het belangrijk dat u met een aantal dingen rekening houdt.

  • Zet van tevoren alle benodigdheden binnen handbereik klaar.
  • Zet het kolfapparaat volgens de gebruiksaanwijzing in elkaar.
  • Zorg dat u iets te drinken hebt. Van het kolven kunt u namelijk dorst krijgen.
  • Was van tevoren goed uw handen!
  • Zorg ervoor dat u comfortabel zit en probeer zo goed mogelijk te ontspan­nen. Maak gebruik van kussens om de armen te steunen.
  • Houd het borstschild tussen wijsvinger en middelvinger en druk het zachtjes tegen de borst. De tepel moet in het midden van het borstschild zitten om te voorkomen dat de tepel aan het plastic schuurt.
  • Zet het kolfapparaat aan met de aan/uit toets. Als u dub­belzijdig kolft, kunt u het apparaat al aanzetten voordat u de borstschilden op uw borst plaatst.
  • Stel de zuigkracht zo in, dat het voor u comfortabel is. Kolven mag geen pijn doen! Dus kolf niet met een te hoge druk.
  • Als u stopt met kolven, houdt u eerst het borstschild schuin om het vacuüm te verbreken. Daarna zet u de pomp uit en neemt u het aanzetstukje van uw borst.
  • U kunt het beste kolven vlak voordat u gaat rusten of slapen. Door de ont­spannende werking van de borstvoedingshormonen rust u namelijk extra goed.

Na het kolven

  • Wrijf een druppel melk uit over beide tepels en laat de tepels even aan de lucht drogen.
  • Doe een schoon kompres in uw beha.

Een kolfapparaat huren

Een goed kolfapparaat is duur. Omdat u het apparaat maar tijdelijk nodig hebt, is het meestal voordeliger om er een te huren. Informatie over het huren van een kolfapparaat kunt u op de afdeling krijgen, in de thuis­situatie bij uw kraamzorgorganisatie.

Bewaren, vervoeren en opwarmen

Bewaren

Voor het bewaren van gekolfde melk gelden de volgende regels:

  • Als u zeker weet dat u de gekolfde melk bij de volgende voeding gebruikt, kunt u de melk (maximaal vier uur!) op kamertemperatuur bewa­ren.
  • Anders zet u de melk na het kolven meteen achterin de koelkast. Niet in de deur van de koelkast! Op de afdeling staat een koelkast speciaal voor het bewaren van gekolfde melk. Bij een tempera­tuur van 4 graden kan de melk tot 24 uur na het kolven gebruikt worden.
  • Plak een etiket op het flesje melk, met daarop de datum en het tijdstip van het kolven en de naam van uw baby.
  • Als u thuis kolft, probeer er dan voor te zorgen dat de vers gekolfde melk op tijd in het ziekenhuis is. Verse melk is beter dan ingevroren melk, omdat bij het invriezen een deel van de waardevolle bestanddelen verloren gaat. Vooral voor zieke en te vroeg geboren baby’s is het belangrijk dat zij moeder­melk van zo goed mogelijke kwaliteit krijgen.
  • Als u melk over hebt, kunt u deze invriezen. Dit moet gebeuren binnen 24 uur na het kolven. Laat voor het invriezen de melk in de koelkast afkoelen.
  • Kleine porties moedermelk die op verschillende tijden van dezelfde dag zijn gekolfd, kunt u na afkoeling bij elkaar doen en binnen 24 uur invriezen.
  • Ingevroren moedermelk kunt u in de koelkast (niet in de koelkastdeur!) laten ontdooien. Daarna warmt u het op. 
  • Ingevroren melk kan na het ontdooien maximaal 24 uur in de koelkast bewaard worden. De melk mag niet opnieuw worden ingevroren.

Vervoeren

Het is belangrijk dat u de gekolfde melk koel naar het ziekenhuis vervoert. Bijvoorbeeld in een koeltas of een koelbox met koelelementen.

Opwarmen

Afgekolfde melk kunt u opwarmen in een magnetron:

  • Stel de magnetron in op 300 Watt.
  • Schud de melk elke drie à vier seconden om 'hot spots' te voorkomen. (Door 'hot spots' gaan kostbare stoffen verloren.)
  • Restjes opgewarmde melk mag u niet bewaren voor een volgende voeding.

Vragen?

Hebt u na de bevalling vragen over borstvoeding en kolven? In het Ouder en Kind-centrum zijn lactatiekundigen IBCLC werkzaam. Als u in het ziekenhuis bent bevallen, kunt u tot zes weken na uw bevalling (telefonisch) advies vragen of een afspraak maken met de lactatiekundigen. (In de thuissituatie kunt u uw vragen stellen aan uw kraamverzorgende, verloskundige of een lactatiekundige IBCLC.)

Bereikbaar

  • Lactatiekundigen zijn op maandag, woensdag en vrijdag van 8.00 - 14.30 uur aanwezig. Telefoonnummer (0592) 32 53 70.
  • U kunt uw vraag ook stellen via de BeterDichtbij-app. U krijgt zo snel mogelijk antwoord, in ieder geval binnen drie werkdagen. Let op: u kunt pas een appje sturen als een medewerker van de polikliniek in de BeterDichtbij app een gesprek voor u heeft aangemaakt.
  • U kunt uw vraag stellen via MijnWZA (uw digitale dossier). U krijgt zo snel mogelijk antwoord, in ieder geval binnen drie werkdagen.

Is het dringend?

Hebt u een dringende vraag, dan is het altijd het beste om te bellen!

verlos16 - oktober 2020

 

Kolfschema (bijlage)

Kolfschema als de melkproductie nog niet op gang is gekomen 

Bij gebruik van een enkele kolfset:

  • Toeschietreflex bevorderen - 3 minuten linkerborst, 3 minuten rechterborst kolven (dit 3x herhalen)
  • Ook als er nog geen melkproductie is, toch de aangegeven kolftijden aanhouden!

Bij gebruik van een dubbele kolfset:

  • Toeschietreflex bevorderen - 3 minuten beide borsten tegelijkertijd kolven (dit 3x herhalen) of:
  • Toeschietreflex bevorderen - 10 minuten achter elkaar beide borsten tegelijkertijd kolven

Sommige moeders merken dat het tussendoor stoppen met kolven de toeschietreflex beter stimuleert dan 10 minuten achterelkaar kolven. U kunt uitproberen wat voor u het beste werkt.

  • Het kan soms een paar minuten duren voordat er melk komt. Dat is normaal.
  • De hoeveelheid gekolfde melk kan van keer tot keer verschillen. De eerste dagen na de bevalling komen er misschien niet meer dan een paar druppels. Dit colostrum (of voormelk) bevat veel afweerstoffen voor de baby. Ook kleine beetjes hebben in dit opzicht grote waarde en dragen bij aan de gezondheid van uw kind.

Kolfschema als de melkproductie op gang is gekomen

Bij gebruik van een enkele kolfset:

  • Toeschietreflex bevorderen - Kolven totdat er bijna geen melk meer komt
  • Hierna hetzelfde bij de andere borst doen!
    Dit 3 keer herhalen!

Bij gebruik van een dubbele kolfset:

  • Toeschietreflex bevorderen - Kolven totdat er bijna geen melk meer komt
  • Dit 3 keer herhalen!

Als de melkproductie op gang is gekomen, hoeft u zich bij het kolven niet meer aan een bepaalde tijd te houden, maar laat u zich leiden door de melkstroom.

  • Met enkelzijdig kolven duurt een kolfsessie gewoonlijk tien tot vijftien minuten per borst, dus een hele voeding afkolven vraagt ongeveer een half uur.
  • Dubbelzijdig kolven gaat sneller en zorgt voor een grotere melkproductie. Een voeding kolven duurt bij gebruik van een dubbele kolfset ongeveer 15 tot 20 minuten.

Kolfdagboekje (bijlage)

In het onderstaande schema kunt u bijhouden hoe het met het kolven gaat. Dit kunt u met de verpleegkundige die voor uw kindje zorgt (of lactatiekundige) doornemen. 

Datum: 

 Starttijd kolven  Stoptijd kolven  Gekolfde melk in ml.  Bijzonderheden
 1.      
 2.      
 3.      
 4.      
 5.      
 6.      
 7.      
 8.      

 

Datum:

 Starttijd kolven  Stoptijd kolven  Gekolfde melk in ml.  Bijzonderheden
 1.      
 2.      
 3.      
 4.       
 5.      
 6.      
 7.      
 8.